TE FUNDIT

Nëse Vllaznia ka patur një brez të artë sportistësh, padyshim që ka qenë ai i viteve '80. Hysen Zmijani, Hysen Dedja, Isak Pashaj, Ferid Rragami, Astrit Hafizi, Luan Vukatana, Fatbardh Jera, Fasli Fakja, Viktor Briza, Lulëzim Bersheni, etj, kanë qenë padyshim emra të spikatur jo vetëm të kësaj skuadre por dhe të futbollit shqiptar. Dhe sigurisht që të vjen keq kur konstaton që ky brez ka fituar pak trofe.

Nga Besnik DIZDARI

(Pjesa e parë)
Të paktën për mua kjo histori e 45 vjetëve më parë nis me këtë foto që po shoqëron këtë shkrim.

Në Tiranë, këtë foto të rrallë e kam pas vetëm unë. Ma do mendja se autori i saj është fotografi i paharrueshëm fisnik Angjelin Nënshati. Këtë foto e kam botuar dy herë. E kanë vjedhë pa pikë zori plagjiatorët që le t’i vijë keq kujt të dojë, ata duhen ndalë. Madje, sa më parë.

Shpresova… por jo!…

Dossier i një historie kritike

Nga BESNIK DIZDARI

Prilli kaloi. Më saktë kaloi 6 prilli. Dhe ju e dini se çka është 6 prilli. Është dita 6 prill 1930, dita kur ka nisur Kampionati i 1-rë Kombëtar i Futbollit në krejt historinë e Shqipërisë.

Nga Nadir Erkoçi*

Në qendër të qytetit të Shkodrës, pranë teatrit “Migjeni”, prej afro 56 vitesh funksionon një shkollë. Ajo mban emrin e një mësuesi dëshmor dhe sportisti, Xheladin Fishta.  Historia e saj 56-vjeçarë qëndron kenare në stendat e muzeut të shkollës. Në pavionet e saj mund të veçojmë atë sportiv sepse ky pavion ia rrit vlerat jo vetëm shkollës por edhe qytetit të Shkodrës. Aty është historia sportive e një prej sporteve më popullorë, ajo e fidanishtes së futbollit.

skifterKujtime nga SKIFTER KËLLIÇI

Në vend të prologut
Dy janë pikat më kulmore të futbollit tonë: Fitorja më 1946 e titullit kampion në turnun e futbollit të Lojërave Ballkanike të zhvilluara në Tiranë më 1946, ku Shqipëria mundi Rumaninë 1-0, dhe gjithashu fitorja e këtij titulli, por këtë radhë në Kamiponatin Ballkanik të Futbollit për të Rinj, më 1978, finalja e të cilit u zhvillua po në Tiranë, në të cilin Shqipëria mundi përsëri Rumaninë, por këtë radhë 7-1.

Dy janë edhe fotot me të cilat po i ilustroj këto dy ngjarje:
Në të parën shihet Loro Boriçi, kapiteni i skuadrës sonë legjendare, me kupën e fitores së Ballkaniadës në duar dhe në tjetrën, 32 vjet më pas, përsëri Loro Boriçi, tashmë trajner kombëtar, që i dorëzon futbollistit të njohur, Ballgjini, kapiteni i përfaqësueses sonë, kupën e Kampionatit Ballkanik të Futbollit për të Rinj.
Dhe ja, sot gjej rastin t’u sjell lexuesve mbresat e mia të pashlyeshme rreth kësaj ballkaniade, të cilën, si shumë sportdashës, edhe tani pas 65 vjetësh, e kujtoj me mall…

…Kur më 13 tetor të vitit 1946 Loro Boriçi, kapiteni i skuadrës sonë kombëtare, i ndodhur mbi podium, ngriti lart kupën që mbante në duar, i tërë Stadiumi "Qemal Stafa"u mbulua nga brohoritjet e mijëra sportdashësve, midis të cilëve edhe unë, asokohe fëmijë tetëvjeçar. Shqipëria, që sapo kishte mundur Rumaninë me golin e vetëm të Telitit, shpallej kampione e Ballkanit.Për të parën, dhe të fundit herë, zinte vendin e parë në një turne ndërkombëtar. (Për më tepër, për kurreshtje, në të parin turne në Evropë pas Luftës së Dytë Botërore).

Pak histori

Po kaloja pushimet verore të vitit 1946, kur mësova nga bashkëmoshatarët e mi se në Tiranë pas disa muajsh,saktësisht më 4-13 tetor, do të zhvilloheshin Lojërat Ballkanike në dy sporte, futboll dhe atletikë. Do të merrnin pjesë skuadra nga Shqipëria, Jugosllavia, Bullgaria dhe Rumania. Nuk merrnin pjesë në këtë veprimtari ballkanike Greqia dhe Turqia. Sic mora vesh kur u rrita,sipas vendimeve të Konferencës së Jaltës, në shkurt të vitit 1944,të marra nga Ruzvelti, Çërçilli dhe Stalini, përkatësisht udhëheqës të Amerikës, Anglisë dhe Bashkimit Sovjetik,vendet e mësipërme pas Luftës së Dytë Boterore u përfshinë në sferën perendimore, pra u bënë vende kapitaliste, me të cilat atëherë Shqipëria, që fatkeqësisht mbeti në sferën komuniste,nuk kishte mërrëdhënie shtëtërore.
Unë me tim vëlla binjak, Luanin, dhe shokë e mëhallës, u gëzuam së tepërmi.Dhe gjëja e parë që bëmë, ishte të shkonim të shihnim stadiumin, që shtrihej në kodrat e jugore të Tiranës.

E vërteta është se atje kisha qenë tre vjet më parë në kohën e pushtimit fashist.. Prindërit na kishim marrë me vete në një vizitë te miq që banonin në një shtëpi nga rruga e Elbasanit, prapa Ambasadës franceze.Dhe atje, duke bredhur, kisha mbetur i shtangur para një ngrehine të gjatë, në formë rrethi, ku vazhdonin punime.

Më pas babai më kishte thënë se italianët po ndërtonin një stadium, fjalë që unë nuk e kuptoja, ndaj ai me fjalë të tjera, më kishte shpjeguar se atje brenda do të zhvilloheshin ndeshje futbolli dhe se në shkallët rreth kësaj ngrehine do të qëndronin njerëzit, ashtu sic i kisha parë ndonjë herë në fushën e Shallvares, përballë së cilës ndodhej shtëpia jonë e Këllicëve.Ajo ishte bërë e njohur se gjatë periudhës së Mbretërisë, kur unë nuk kisha lindur ende, si selia e Sportklub Tiranës.Mbaj mënd se nga ballkoni i kësaj shtëpie,ku më pas nisi të jetonte xhaxhai im, kam parë shumë ndeshje futbolli, sikur të ndodhesha në ndonjë tribunë.

Po të kthehemi te stadiumi. Pikërisht te ajo ngrehinë që kisha parë tre vjet të shkuara,pata rast të shoh që në muajt e parë të pas Luftës disa ndeshje futbolli. Siç mësova më pas, kur u fillova të punoja gazetar në Radio Tirana, gurin e parë në përurimin e punimeve për ndërtimin e stadiumit të Tiranës, sipas projetit të arkitektit italian, Xherardo Bozio, e kishte vënë Galeaco Ciano, dhëndri i Musolinit dhe ndër drejtuesit kryesorë të shtetit fashist. Stadiumi ishte parashikuar të mvishej i tëri me mermer. Por punimet u ndërprenë në vjeshtë të vitit 1943,kur Italia fashiste kapitulloi. Me ardhjen e pushtuesve gjermanë fusha e stadiumit u kthye në venqendrim të tankeve dhe armatimeve të tjera të rënda të ushtrisë gjermane.

Pikërisht në fushën e këtij stadiumi, së bashku më prindët e mi, në vjeshtë të vitit 1945 kam parë një nga ndeshjet e para, madje ndërkombëtare, midis përfaqësueses së Tiranës dhe të Maqedonisë, që tanët e fituan 5-2. Mbaj mend se ai që më bëri më shmë përshtypje nga futbollistët tanë, ishte një djalosh i gjatë dhe i pashëm,me flokët krela-krela,që shënoi tre nga të pesë golat tanë, nga të cilët të parin me 1-metërsh,i cili quhej Loro Borici. Kur dëgjova nga më të rriturit se ai ishte shkodran, unë dhe vëllai binjak, Luani, u gëzuam, sepse nga Shkodra ishte edhe nëna jonë.

Në një tjetër ndeshje, në verë të vitit 1946, "Vllaznia" e Shkodrës mundi Tiranë 5-1.Aty pashë përsëri Loro Boricin, përsëri me prindërit dhe përsëri mbeta pa mend nga loja e tij,aq sa më pas, së bashku me Luanin, e detyronim nënën të na bente jo vetem topa lecke ,por edhe të na sajonte prapa fanellave,në qoftë se ato mund të quheshin të tilla, numrin 9, që ishte numri i fanellës me të cilën luante Loro Boriçi.

Më 1 maj të po atij viti ndoqa plot kurreshtje takimin midis përfaqësueses së Tiranës dhe "Spartakut" të Moskës, ku rusët na mundën me shumë vështirsi 2-1.

Por asokohe stadiumi kishte mbetur, ashtu sic e kishin lënë italianët pas kapitullimit, në verë të vitit 1943:fusha ishte e zhveshur nga bari, mungonte pista e vrapimit,mungonin portat nga ku hynin dhe dilnin shikuesit,muri rrethues pas pistës dhe sipër, pas shkallëvë, ku qëndronin shikuesit…

Unë atë ditë me fëmijët e tjerë të mëhallës u futëm plot kurreshtje në stadium dhe menjëherë na ranë në sy plot të rinj që po punonin krahas punëtorëve të ndërtimit.Fusha tani gjelbëronte nga bari, në pistë po shtrohej pluhur qymyri, që i jepte një pamje të murrme, pas portave po ndërtoheshin pedanat e kërcimeve dhe nga jugu, një fushë basktebolli, ku një vit më pas dotë zhvilloheshin edhe ndeshje ndërkombëtare.

Të tëra këto punime plotësuese të stadiumit, vepër e të rinjve të Tiranës, u kryen brenda pak muajsh dhe kështu ky stadium, i quajtur tashmë "Qemal Stafa", për kujtim të heroit tonë, ndonëse ai nuk kishte qeë kurrë i lidhur me sportin, ishte gati për të pritur Lojërat Ballkanike që u zhvilluan nga 6-13 tetor 1946.

Nga më të mëdhenj mësova atëherë se në skuadrën tonë do të bënte pjesë Riza Lushta, (1916-1997). Me origjinë kosovare, kishte luajtur deri më 1938 me "Tiranën". Mirëpo, pasi në pranverë të atij viti skuadra e "Barit" kishte zhvilluar në Shallvare një ndeshje miqësore me skuadrën tiranase, italianëve u kishte bërë kaq përshtypje ky qendërsulmues i fuqishëm, sa e kishin përlarë menjëherë. Por edhe barezëve nuk u kishte prirë nafaka, sepse, pa kaluar mirë një vit, Riza Lushtën e kishte gllabëruar "Juventusi" i famshëm i Torinos, ku kishte luajtur deri më 1945.(85 ndeshje dhe 46 gola!...).. Bile, kur Loro Borici aso kohe bënte pjesë në skuadrën e "Lacios" së Romës, ishte vënë edhe përballë tij, duke ngjallur admirimin e shikuesve italianë dhe shqiptarë,(studentë, a vizitorë), sic ka vënë në dukje dhe Anton Mazreku i famshëm në reportazhet e tij të të botuara në shtypin e atëhershëm.

Pikërisht disa muaj para fillimit të Ballkaniadës, drejtuesit e Federatës Shqiptare të Sporteve, (FSSH), kishin dërguar një përfaqësues që të takonte Riza Lushtën dhe ta bindte që të kthehej në atdhe dhe të luante më së fundi me kombëtaren shqiptare. Por nuk kishte qenë mundur. Shkak,sic thuhej, ishte bërë kërkesa e tij që të ngrinte në Tiranë një park privat makinash, dëshirë, ta pret mendja e pamundshme, kur regjimi komunist po zhdukte pronën private dhe madje po i kallte nëpër burgje pronarët e mëdhenj, dhe e shoqja italiane që nuk donte të linte atdheun e saj.( Më pas Riza Lushta luajti me "Napolin","Alesandrian",me skuadrën franceze "Kanë"…dhe "i vari këpucët në gozhdë,"më 1954, kur ishte 34 vjec,duke mbetur nga futbollistët më të shquar të Italisë së të gjithë kohërave).

Një humbje e beftë

Lojërat Ballkanike u hapën me takimin midis Shqipërisë dhe Jugosllavisë.Atë ditë,pasi dolëm nga shkolla, unë dhe vëllai, si dhe shokë të tjerë të mëhallës,mezi c’pritnim të shihnim këtë ndeshje.Ta pret mendja se bileta nuk kishte, sic nuk kishim edhe ne para për t’i blerë ato.Por do të bënim si të bënim, si kalamaj që ishim.

Mirëpo, vaj medet!...Të turullosur nga Ballkaniada, sic nisën të quheshin shkurtimisht këto lojëra, nuk ua kishim varur fare mësimeve.Për më tepër,detyrave të shtëpisë.Si pasojë, erdhi ndëshkimi.Prindërit nuk më lanë as mua, as vëllanë të shkonim me shokët në stadium.

I vetmi ngushullim ishte ta ndiqnim ndeshjen me radio, nëpërmjet zërit të komentatorit, që më pas do të mësoja se quhej Anton Mazreku.Ai i përshkruante ndeshjet kaq bukur, sa që mua më dukej sikur ndodhesha në shkallët e stadiumit.

Nuk kaluan veçse disa minuta nga fillimi i takimit dhe Mirashi shënoi golin e parë,pas një pasimi të bukur të Parapanit.Kur britmat hovëzuese të shikuesve nuk kishin mbaruar ende,Llambi u shkëput nga mbrojta dhe, siç e përshkroi komentatori, ia kaloi topin Telitit brenda zonës së rreptësisë.E kisha parë Telitin për herë të parë kundër "Spartakut"të Moskës dhe e dija, se po ta kishte topin nëpër këmbë, bënte hatanë. Dhe kështu sic dukej ndodhi.Shqipëria brenda disa minutash udhëhiqte 2-0.

Por nuk mjaftoi me kaq.Bicaku që luante ng e majta e sulmit, krahas Boriçit, ia pasoi topin Telitit, që e pa të udhës t’ia kalonte Mirashit. Pa e bërë të gjatë, ky i këputi një goditje të fortë dhë topi shkundi rrejtën.3-0!...Për fat të keq jo! Gjyqtari rumun, Istrati, nuk e quajti këtë gol, se Mirashi pakësh qenë ofsajd,pra, jashtë loje.(Të tëra këto hollësi mua dhe vëllait na i plotësuan shokët pas mbarimit të ndeshjes).

Kur filloi pjesa e dytë, vura re nga dritarja e dhomës se si qielli u nxi nga re të dëndura që, sikur të shtrydheshin, zunë të derdhnin një shi të rrëmbyeshëm. E merrja me mend se si po luhej takimi në stadium, ku fusha do të ishte mbuluar me siguri me ujë, ashtu si oborri i shtëpisë ku unë e i vëlla luanin me topa lecke. Dhe me të vërtetë ashtu kishte ndodhur.


Per dreq, si të ishin mësuar me fusha tërë llucë, jugosllavët, që duhet thënë kishin më shumë përvojë se tanët ,(sic mësova më pas, kishin marrë pjesë që më 1930 në Kamponatin Botëror në Uruguaj e dy javë para Ballkaniadës kishin mundur Çekosllovakinë, nënkampione botës më 1934), shënuan shpejt e shpejt dy gola. Komentatori, ndërkohë, përsëriste se fusha ishte shndërruar në moçal e megjithatë, gjyqtari bënte shenjë që ndeshja të vazhdonte.

Merret me mend se c’ndeshje po luhej. Dhe ja, në minuat e fundit Çajkovski, që ,më pas do të bëhej nga futbollistë e njohur të Evropës,i dha topit një të goditur nga larg, sa portieri yë Dodë Tahiri, nuk mundi ta priste.Kështu jugosllvët arritën një fitore që u përcaktua edhe nga fati.

Këtë na e thanë edhe shokët që u kthyen të mërzitur nga stadiumi. Ishin bërë qull, nga koka deri te këmbët, por kishin qëndruar si heronj në shkallët e stadiumit, duke pritur atë fitore që përfaqësueses sonë i kishte rrëshqitur nga duart.

Ndeshjet e tjera dhe një fitore shpresëdhënëse

Një ditë më pas u ndeshën Rumania me Bullgarinë.Prindërve tanë u erdhi keq që mua dhe vëllain na kishin dënuar, ndonëse edhe u gëzuan që nuk ishim katandisur si pula të lagura,ashtu si shokët një ditë më parë në ndeshjen me jugosllavët. Ata, pasi na kishin dhënë sqarime plotësuese për lojën e tanëve, ua kishin mbathur nëpër shtëpira për t’u ndërruar. Dhe, siç na thanë pastaj,, jo pa u shoqëruar nga qortimet e prindërve e pa ndonjë të flakarësh të lehtë faqeve.

Pasditja qe shumë e bukur, me një qiell të kaltër, ashtu sic ndodh ngahera në vjeshën tiranase. Disa nga shokët e mi guxuan dhe u futën në stadium duke u kacavjerë nëpër mure. Por unë, ndonëse kisha dëshirë, nuk isha nga ata burra, dhe, kësisoj, iu qepa me të tjerë kodrës pranë stadiumit.

Atëherë nuk kishte pyll plepash si tani, por tek- tuk disa drurë të vetmuar. Mora zemër dhe u ngjita si ketër në një nga këta drurë dhe aty ndoqa tërë takimin. Për ne ky takim nuk kishte fare rëndësi, për derisa nuk ndeshej skuadra jonë. Sidoqoftë, u luajt një ndeshje e bukur, që u mbyll në paqe, 2-2.

Dhe ja, erdhi dita që të ndesheshim me Bullgarinë. Befas, mësuam se në pjesën e dytë portat e mëdha të stadiumit hapeshin e mund të hyje atje pa biletë. Unë u gëzova, por, çuditërisht, jo disa nga shokët.

Ashtu si edhe në ndeshjen Bullgari-Rumani, ata vendosën të futeshin trimërisht në stadium pa biletë, duke u kacavjerrë sërishmi nëpër muret e tij..Dhe patën fat se policët që ruanin, nuk i vunë re ose, më mirë, bënë gjoja se nuk i vunë re. Siç dukej, ndonjeri prej tyre ishte vetë baba dhe e kuptonte se fëmijet nuk futeshin për të vjedhur gjësendi, por thjesht për të parë një ndeshje futbolli.

Megjithatë,unë vazhdova havazin tim. Pëlqeva më mirë të ngjitesha në kodër e që aty t’i ngjitesha një peme, ku mund të shihja ndeshjen. Them "mund", se ç’është e verteta, porta nga jugu i stadiumit, sado që të kacavireshe edhe majë pemëve, nuk dukej. Veç kësaj, edhe futbollistët dukeshin të veckël fare, si xhuxhmaxhuxhë. Unë nuk munda të shoh golin e bullgarëve në portën tonë, që, siç mësova më pas, ishte shënuar nga qendërsulmuesi Spasov, lojtari më i mirë i tyre. Aq më tepër që pas golit stadiumi u mbulua nga një heshtje mortore.

Së bashku me mua edhe çuna të tjerë,varur në degët e pëmëve nuk bëzamë. Mos ndoshta do ta humbnim dhe këtë ndeshje si të parën me jugosllavët?

Mirëpo nuk ndodhi kështu. Këmishat e gjelbërta, (me të tilla, dhe jo me fanella të kuqe, futbollistët tanë lujatën jo vetëm gjate këtij turneu, por edhe në takimet ndërkombëtare deri më 1948), ndonëse i shihja që së largu,mbi degët e pemëve, zunë të lëviznin gjithnjë e më shumë drejt portës së bullgarëve, nga shtëpitë e kryeqytetit. Dhe në një rast shikova se si një futbollist yni, shtatlartë, ndonëse i rrethuar nga tre kundërshtarë, se si bëri një rrotullim e veç e kur topi i goditur prej tij, sa nuk çau rrjetën.

Stadiumi sikur u shkund si unë me shokë, e madje njeri prej tyre, duke harruar se nuk ndodhej në shkallët e tij, por në skaj të një dege … peme, jo larg meje, ngriti duart lart e briti "gol".Doemos qe humbi drejtpeshimin e kësisoj u gremis duke ia dhënë një ulurime që na ngriu gjakun.Mirëpo, kur po bënte teposhtë me një kollotumbë marramendëse,një degë e thyer për fat si si iu fut në xhepin e pantallonave,( mirë që nuk iu fut në ndonjë… vend tjetër).

Shoku im një grimë u lëkund në hava, por shpejt gjeti forca të kapej pas një dege tjetër më të vogël,që për dreq u këput, por sidoqoftë,ai ra butë mbi bar, pa pësuar gjë, vec xhepit të shqepur.(Kjo me siguri do t’i kishte shkaktuar ndonjë të shkulur veshi në shtëpi, ëë nuk do të kishte qenë asgjë para ndonjë dore, a këmbe të thyer).

Pjesa e parë u mbyll në barazim e unë me kalamajtë e tjerë braktisëm drurët dhe u futëm në stadium, bile jo në tribunën anësore, por drejt e në shkallët përballë tribunës kryesore.Aty takuam vëllanë,Luanin, dhe trimosha të tjerë që ishin futur në stadium… duke ua hedhur policëve.

Ç’tju them: pjesa e dytë, pas një fillimi të qetë, qe një mrekulli.Sulmuesi i djathë, Parapani, u fut brenda zonës së rreptësisë, por, kur u bë gati të gjuante, një mbrojtës bullgar i futi një stërkëmbth.

Penallti!Të ulur në shkallët e poshtme të stadiumit, nga jugu, pamë se si Loro Borici me qetësi, pasi mori shumë vrull, gjuajti kaq fort, sa që portieri bullgar, pa lëvizur vendit, pati kohë vec të ngrinte dorën e majtë e asgjë më shumë.

Udhëhiqnim 2-1.Por, ama, për të qenë të qetë duhej dhe një gol.Dhe këtë dëshirë tonën,dhe të tërë shikuesve në stadium, e plotësoi Mirashi., kur nuk kishin kaluar vecse disa minuta nga goli i Loros.Qe një gjuatje e bukur me kokë pas një kërcimi, nga ato për të cilat ai hante bukë vec. Pas golit Mirashi u drejtua nga vija anësore , jo shumë larg nesh dhe u arrit nga shokët e skuadrës që e mbuluan me përqafime.(Duhet të them se asokohe ai që shënonte gol, nuk dilte kurrë nga fusha, ashtu sic ndodh jo rrallë sot, e si kshte bër gjë të shkonte deri tek shkallët e shikuesve,sic jemi mësuar të shohim ngahera në TV edhe në ndeshje ndërkombëtare, por drejtohej tërë hare nga qendra e fushës, i përgëzuar nga futbollistët e skuadrës së tij.)Pas këtij goli,bullgarët e humbën torruan e kështu Shqiqëria arriti fitoren e parë me rezultatin 3-1.

Kampionë të Ballkanit!

Nuk do të zgjatem në dy takimet e tjera.Qe fat për ne që rumunët u dhanë dajak jugosllavët 2-1,të cilëve u duhej pa tjetër fitorja për të zënë përfundimisht vendin e parë.Por në takimin e fundit ata arritën të mposhtnin me të njejtin rezultat bullgarët dhe prisnin përfundimin e ndeshjes ë fundit, Shqipëri-Rumani, që u zhvillua në pasditen e bukur të 14 tetorit.

Ato ditë, jo vetëm ne, çunat e mëhallës, por kudo, kalamaj e të rritur, nuk flisnin vecse për këtë ndeshje.Skuadrës sonë,i duhej vetëm fitorja për të qenë kampione e Ballkanit.Por, ama, fitorja u duhej edhe rumunëve. Barazimi na degdiste në vendin e tretë,kurse jugosllavët zinin rehat-rehat vendin e parë.

Nga të rriturit dëgjonim se të mundje Rumaninë, nuk ishte shaka. Ata, ashtu si jugosllavët edhe rumunet kishin marrë pjesë jo vetëm në botërorin e parë ne Uruguaj, më 1930, por edhe në të dytin, në Itali, më 1934.

"Kanë eksperiencë të madhe,or vëlla!"-dëgjonim nga më të mëdhenjtë. Madje një shok yni tregonte se një mesoburrë kishte vënë në bast se, po të fitonte skuadra jonë, do të rruante mustaqet. Krenohej me to, se i kishte të gjata spic dhe për të cilat i kishte bërë sherr të madh me dikë që ia kishte sharë me fjalët :"Të dh…mustaqet!"

Erdhi më së fundi dhe 14 tetori.Mirëpo shokëve të mi trimoshë, që aq shumë më kishin quajtur frikash, nuk ua mbajti të kacavireshin nëpër mure, se policët, këtë radhë ishin shumuar dhe i bënin sytë katër,ngaqë në tribumnë kishte ardhur qeveria me Enver Hoxhën e Koci Xoxen në krye.

Bëmë, c’bëmë dhe shpëtimin e gjetëm sërishmi te drurët e pemëve në kodër.Dhe bëmë mirë që shkuam shpejt, se edhe kalamaj të tjerë i kishin rënë në erë kësaj mënyre për të parë ndeshjen aty mbinë.S’do mend, u ruajtëm se, mos o zot, ndonjë degë do të thyhej e ndonjeri nga ne do të përfundonte, këtë radhë në spital.

Shqipëria në pjesën e parë luajti me portën nga shtëpitë e qytetit, pra, nga veriu. Mirëpo, ç’është e verteta, pak i pamë tanët t’u afroheshin portës kundërshtare.(Më pas morëm vesh se rumunët na kishin vënë përpara, por pa rrezikur e pastaj loja kishte rjedhur pa telashe si për ne, ashtu edhe për ata).

Mirëpo në pjesën e dytë, kur, u hapën portat, vërshuam më shkallët e stadiumit, por këtë radhë të tribunës nga jugu, ku mezi gjetem vend, midis mizërisë së gjindjes që kishte dyndur në stadium për të parë këtë finale të paharruar.

Dhe duhet thënë se në pjesën e dytë ishim ne qe i vumë përpara kundërshtarët…Por goli nuk po dukej ende.Dhe ja, pas një sulmi të rrezikshëm portieri rumun, për të larguar topin, u ndodh bashkë me të jashtë vijes së 16-metërshit.Sipas rregullores, goditje dënimi për skuadrën tonë.

Thuajse të gjithë rumunët u vunë ne një mur të ngjeshur. Prisnim të gjuante Boriçi por, pasi e rregulloi topin bukur mirë ,ishte Teliti, që si u mat ca, i këputi një të gjuajtur që tundi rrjeten. Në shkallët e stadiumit nuk u mor vesh se ç’u bë. Në ajër fluturoni kasketa, civile e ushtarake, xhaketa, trikora, e hallku puthej e përqafohej, të njohur e të panjohur.

Mirëpo loja donte edhe 35 minuta që të merrte fund.Jo pak.Rumunët nuk kishin gjë për të humbur, ndaj u derdhën yrysh përpara.Por më kot.Ishte shumë vështirë të thyeje mbrojten tonë, me Sllave Llambin e portierin Pozeli në krye.Por edhe sulmuesit, të prirë nga Loro Borici, nuk mbetëm pas.Edhe ata mësynë..

Kur u dëgjua vërshëllima e fundit e gjyqtarit, ne, kalamajtë, nuk u përmbajtëm e deshëm të kapërcenim telat e të hidheshnim në fushë. Por ishte e pamundur, sepse ato qenë të lartë e për e, për më tepër, me gjemba. (19 vjet më pas, gjatë ndeshjes "17 Nëntori"-"Partizani" ato tela do të përkuleshin nga shikuesit në tribunë, të cilët pas shembjes së një tribune portative, duke pandehur se kishte rënë tërmet, u vërsulën në fushë.)

Atëherë unë u shkëputa nga shokët, dola jashtë, u ngjita në tribunën qendrore dhe nga dera e një kabine që kishte mbetur pakëz e hapur, pashë atë që vazhdonte të përshkruante në mikrofon ceremoninë e përfundimit të ndeshjes,pra, pashë përherë të parë Anton Mazrekun,komentatorin e Radio Tiranës.

Ndërkohë, Loro Borici me një kurorë me dafina mbi kokë, ngriti lart kupën, ndërsa nga shkallët e stadiumi vazhdonin brohoritjet"Shqipëria, Shqipëria!…"

Jehona e kësaj fitoreje që u quajt historike, vazhdoi për disa ditë.Kudo nuk flitej vecse për këtë ngjarje të madhe.Dhe në fakt e tillë ishte.

Ve4 kësaj, ne, kalamajtë e mëhallës sonë, u shqyem së qeshuri dhe me një qyfyr. Ai mesoburri, që kishte premtuar se do të rruante mustaqet, në rast se Shqipëria do të bëhej kampione e Ballkanit, siç na shpjegoi një çun i mëhallës tjetër, së pari kishte bërë bisht, por bastaxhinjtë e kishin pikasur e ishin kapur dhe pastaj me pahir e kishin mbërthyer në fronin e berberit që ia kishte rruar ato fët e fët.

I shkutër e thatim,sic ishte, tërë burrërinë,me sa dukej faqeza, te ato mustaqe e kishte mbajtur.Ishte bërë pikë e vrerë, por shokët e kishin ngushulluar duke i thënë se tashmë këteje tutje nuk do ta shante njeri me fjalët :"Të dh…mustaqet!..." sic i kishte ndodhur dikur.Ndaj do të bënte mirë që në të ardhmen të mos i mbante fare.

Cilët ishin heronjtë e Ballkaniadës?...

Kur në mars të vitit 1999 u largova nga atdheu për në SHBA,pata rast të takohesha me Pal Mirashin. Ishte "i fundit i mohikanëve", po të perifrazoj titullin e një roman të shkrimtarit amerikan, Kuper. Të tjetët ishin ndarë nga ne në vite.

Po përpiqem t’ua kujtoj lexuesve:

Dodë Tahiri

Portier i "Vllaznisë së Shkodrës, dy herë kampione më 1945 dhe 1946.Luajti në dy takimet e para kundër Jugosllavsë dhe Bullgarisë .Shquhej për pritjet e gjuajtjeve nga lart.Ma pas vazhdoi të luante përsëri me skuadrën shkodrane.Më 1948 u hap fjala se ishte arratisur në Jugosllavi. (Dhe do të vinin vitet 70-të që "Vllaznia" të gjente një një tjetër portier të vërtetë, Ndojën, që megjithatë, nuk luajti gjatë për …arsye biografie.)

Xhakomino Pozeli

Me origjinë italiane ,portier i "Flamurtarit" të Vlorës, luajti vetëm në takimin e fundit vendimtar me Rumaninë. Shumë i kujdesshshëm, sidomos në dyluftimet e afërta me kundërshtarët, siç e mbaj mend në ndeshjen që na dha titullin kampion.

Deri në vitin 1948, kur u riatdhesua në Itali, mbrojti dhe pesë herë të tjera portën e kombëtares, në takimet me Bullgarinë,Hungarinë,Jugosllavinë,përsëri me Rumaninë në Bukuresht më 2 maj 1948, që i solli fitore skuadrës sonë,si dhe në dy barazimet historike, (0-0), kundër Hungarisë në Tiranë dhe Jugosllavisë në Beograd pas disa javësh, të cilat e vunë atë në vendin e parë në Kampionatin e Evropës Qendrore.(Ky kampionat mbeti i papërfunduar për shkak të prishjes së marrëdhënideve me Jugosllavnë, në qershor 1948).

Pozeli erdhi përëri në Shqipëri në vitet e para pas shembjes së komunizmit. Dhe qe mik i familjes së Xhavit Demnerit , futbollistit të njohur të Kombëtares dhe "17 Nëntorit".Për fat të keq, nuk e gjeti gjallë.Djali i tij,Fatmiri, sot kryeredaktor i "Sport Ekspresit",e shoqëroi dhe i kushtoi një shkrim këtij italiani të shqiptarizuar, që nuk e harroi vendin tonë.

Muhamet Dibra

Mbrojtës i djathtë i "Vllaznisë". Zuri vend në kombëtare që në takimin e parë miqësor të saj me Malin e Zit, të zhvilluar në Shkodër, disa javë para fillimit të Ballkaniadës,ndeshjet e së cilës i zhvilloi të tëra. Mbeti mbrojtës i djathtë i kombëtares deri më 1952, duke zhvillur me të 19 ndeshje ndërkombëtare.

E kam njohur së afërmi në maj të viti 1948, kur isha dhjetë vjeç. Kombëtarja po bënte stërvitje në fushën e Shallvares dhe unë po sajoja një "komentim" të ndeshjes, duke imituar Anton Mazrekun. Dibrës i bëri përshtypje dhe më tha që para ndeshjes me Hungarinë, që u mbyll, siç e përmenda më lart, 0-0, ta prisja para hotel "Dajtit", nga ku më mori me vete dhe më futi në stadium, ndërsa shokët e mi mezi gjetën bileta për këtë ndeshje,ose u futën si dy vjet më parë..pa bileta.

Më 1972 pata rast të bëj me të një intervistë për filmin e gjatë dokumentar "Nëpër fushat e futbollit",që u shfaq në kinematë e vendit.U habit kur mësoi se vite më parë, ai djali i vogël, që kishte marrë me vete në stadium, kisha qenë unë.

Me sa mora vesh më vonë kishte humbur jetën pas në një aksidenti automobilistik.

Sllave Llambi

Qendërmbrojtëës "17 Nëntorit" dhe i kombëtares.Në fund të viteve 30-të kishte luajtur në radhët e SK Tiranës kampione, të drejtuar nga Selman Stërmasi.Ishte aktivizuar edhe në Itali me skuadra vendase gjatë fillimit të viteve 40-të.Shquhej për kërcimet në ajër,(jo më kot ishte edhe atlet i kërcimit së larti).Me kombëtaren deri më 1950 zhvilloi 19 takime ndërkombëtare, duke përfshirë edhe tri ndeshjet e Ballkaniadës, pa u ndarë nga "Partizani" që edhe drejtoi për disa vite.

E kam njohur shumë vonë nga fillimi i viteve 80-të, kur shkruaja librin me titull "Nga 2-3-5…",kushtuar evoluimit të sistemeve taktike të futbollit shqiptar. Pas disa kohësh mora vesh se ishte ndarë nga jeta.

Rexhep Spahiu

Mbrojtës i majtë i "17 nëntorit" dhe i kombëtares në të të trija takimet e Ballkaniadës. Vërtet shtatshkurtër, por shumë i shkathët. Gjatë vitëeve 40-të kishte luajtur më "Shprefenë", e cila takimet me skuadrat ushtarake italiane gjatë pushtimit, i kishte kthyer ato në shfaqje të urrejtjes ndaj pushtuesve fashistë. Deri më 1952 zhvilloi 18 ndeshje më kombëëtaren dhe gjatë kësaj kohe u aktivizua me "Partizanin". Më pas qe edhe trajner i kësaj skuadre, e cila nga viti 1956 e deri 1961 u shpall pesë herë kampione.E kam njohur në fillim të viteve 60-të, kur e kam intervistuar disa herë në "Rubrikën Sportive" të Radios e pastaj të TV-së.

Xhavit Demneri

Futbollist i "17 Nëntorit", luajti vetëm në takimin parë kundër Jugosllavisë, sespe u dëmtua rëndë.Ishte gjysmëmbrojtëës i djathtë.Edhe ai, si Spahiu, kishte luajtur në radhët e "Shprefesë".Shquhej për teknikë të lartë.Përvoja e madhe i vleu kur nisi të punonte si trajner i të rinjve të "17 Nëntorit". Ishte ai që në fund të viteve 50-të e fillimi i viteve 60-të zbuloi talente të tilla si Pano, Frashëri, Halili, Bukoviku, Hyka, Kazanxhi, Ishka, Bytyçi, vëllezërit Ali dhe Osman Mema etj., që u bënë lavdia e skuadrës tiranase, disa herë kampione, dhe përfaqësueses sonë.

Për fat të keq, u shkrua shumë pak për të.Megjithatë, djalë 19-vjeçar, në vjeshtë të vitit 1957 pata botuar një portret për të në faqet e "Sportit Popullor". Më pas u bëmë miq të ngushtë, sepse isha dhe koleg i birit të tij, Fatmirit, që në nga fund i viteve 70-të u bë ndër radiokronistët sportivë më të mirë të Radio Tiranës.

Në ceremoninë e varrimit të tij, në fillim të vite ‘90 morën pjesë plot e plot sportdashës, duke përfshitrë edhe ish-futbollistët e mësipërm.

Bahri Kavaja

Zëvendësoi Xhavit Demnerin në takimin tjetër kundër Bullgarisë, për t’u zëvendësuar pastaj edhe ai nga i riu Besim Fagu, i cili luajti edhe në takimin e fundit kundër Rumanisë.


Kavaja, duke qenë pjesëtar i kombëtares më 1950, së bashku me futbollistin tjetër, Bule Vathi, u bë në Dardanele të Turqisë, protagonist i një arratisjeje spektakolare, duke u hedhur nga një anije që po e transportonte kombëtaren tonë në një turne jashtë shtetit. Të dy, pasi qëndruan disa ditë në Stamboll, ia nisën një aventure, që Kavajën e çoi, të mos gaboj, në Zelandën e re dhe Vathin në Amerikë.

Besim Fagu

Luajti gjatë tërë ndeshjes kundër Rumanisë.Për shumë vite, do të bëhej qendërmbrojtës i pazëvendësueshëm i kombëtares dhe "Partizanit".Deri më 1958 zhvilloi me përfaqësuesen 13 takime ndërkombëtare.

Në gusht të viti 1999, kur nuk kisha vecse disa muaj që ndodhesha në SHBA, mora vesh lajmin e hidhur të vdekjes së tij dhe menjeherë shkrova një portret, me titull"Postblloku Fagu", që u publikua në faqet e gazetës shqiptaro-amerikane"Illyria", e cila botohet në Nju Jork. Veç kësaj, ashtu si Dibrën, e kam intrevistuar në filmin dokumentar të "Kinostudios shqipoëria e re" kushtuar historisë së futbollit tonë,(1972).

Bimo Fakja

Futbollist i "Vllaznisë", luajti gjysmëmbojtës i majtë i kombëtares në të tria takimet e Ballkaniadës.Deri më 1948 zhvilloi 6 takime me kombëtaren, pa u ndarë nga skuadra shkodrane, ku gjithnjë u shqua si gjysmëmbrojtës i majtë.

Aristidh Parapani

Futbollist i "17 Nëntorit" e më pas i "Partizanit",luajti sulmues i djathtë.Ashtu si Xhavit Demneri dhe Besim Fagu,vinte nga skuadrat e lagjeve te fillimit të viteve 40-të.Luajti në të trija ndeshjet e turneut të Ballkaniadës dhe u shqua për depërtimet dhe harkimet e topit në zonën e rreptësisië kundërshtare.Mori pjesë deri më 1952 në 18 takime ndërkombëtare me përfaqësuesen..

Prej tij kam një kujtim "të hidhur’. Në pranverë të viti 1949, kur isha nëntë vjeç, po qendroja prapa njërës prej portave në fushën e Shallvares, ku Parapani me shokë po bënin stërvitje. Ai befas gjajti një top fluturimthi, që pasi u përplas në rrjetë, më goditi në stomak. Pata dhëmbje e mezi mbajta lotët.Tici, sic e thërrisnin shkurtimisht, vrapoi drejt meje të më ndihmonte.

Vite më pas, kur u bërë gazetar, kemi qeshur së bashku tek ia kujtoja këtë ngjarje. Kur u nda nga ne, në verë të vitit 1979, pas ceremonies së varrimit, me ish-shokë të tij futbollistë, kujtuam Ticin dhe ndeshjet e famshme të Ballkanidës së ’46-ës.

Qamil Teliti

Luajti gjysmësulmues në të trija ndeshjet dhe u shqua sidomos në takimin e fundit me golin fantastik kundër Rumanisë. Kishte nisur të aktivizohej me "Besën e Kavajës" në fund të viteve 30-të.Më pas luajti me "Partizanin", "Dinamon" dhe me "17 Nëntorin".Me kombëtaren luajti deri më 1952 11 herë. Ishte shumë i fuqishëm, kishte forcë depërtuese dhe ishte i pakrahasueshëm me goditjet me të djathën.

Loro Borici

Qendërsulmues, u bë që atëherë simboli i futbollit shqiptar. Kishte nisur të luante që më 1938 me "Vllazninë", kur nuk ishte veçse 16 vjeç, duke premtuar se do të bëhej futbollist i madh. Në fillim të viteve ’40-të, gjatë studimeve universitare në Romë, luajti më "Lacion". U shqua si qendërsumlues krahas Piolës, qendërsulmuesit të axurrëve, kampionë të botës më 1938..Me kapitullimin e Italisë fashiste u kthye më 1943 në Shkodër. Nga viti 1945- 47 luajti me "Vllaznië" e pastaj me "Partizanin", trajner i të cilit u bë më pas. Ishte i domosdoshëm në të tria ndeshjet e kombëtares gjatë Lojërave Ballkanike, si dhe në të gjitha ndeshjet ndërkombëtare të përfaqësuess sonë, ku luajti deri më 1957 24 herë.

Loroja ishte i kujdesshëm në lojë e përpiqej të mënjanonte ndërhyrje rënda e, për më tepër, t’i dëmtonte, qoftë edhe pa dashur kundërshtarët.Por zemërohej kur ndaj tij mbrojtësit shkaktonin pa vend.Më kujtohet një episod domethënës në takimin me Hungarinë, të zhvilla më 25 maj të vitit 1948, të cilin e kam përmendur në pjesën e parë.

Portieri Tot nuk arriti të zotëronte një top të fortë dhe Boriçi, me intuitën e një lojtari të zgjuar, iu shkëput mbrojtësve kundërshtarë. U ndodh para topit, aq sa edhe Toti. Mund të gjuante, mund ta kalonte topin mbi trupin e portierit, por edhe mund ta godiste atë rëndë në fytyrë, kokë, ndaj kërceu mbi të. Ishte një rast i rrallë për të shënuar dhe për ta fituar atë ndeshje.

Besim Hamdiu, punonjës i stadiumit, që ma pas do të bëhej gjyqtar i njohur, që ndodhej pranë meje, nuk u përmbajt e briti: "Ah, mor Loro, i butë që i butë mbete edhe atëherë kur nuk duhet!"

Edhe një rast tjetër: Në pranvertë të vitit 1953 "Dinamo", megjithë përpjekjet e "Partizanit", vazhdonte të udhëhiqte 1-0. Befas, pas një harkimi nga e djathta, portieri dinamas, legjendari Vogli, e mbërtheu topin me klërcim, i shtyrë, sipas tij nga një sulmues kundërshtar. I inatosur me këtë veprim,ai e vendosi topin në tokë duke pritur njëe goditje dënmi nga gjyqtari. Të tërë futbollistët përreth, dinamas a partizanas, as që u kujtuan fare, kurse Boriçi, që ishte disi më larg tyre, çau si rrufe midis tyre e me majën e këpucës e dërgoi në rrjetë. Vogli qeshi me Loron dhe po duke qeshur iu kthye gjyqtarit, i cili bëri me dorë nga qendra e fushës. Gol! Përderisa nuk ishte dëgjuar bilbili i tij, loja kishte qenë e rregullt.Takimi u mbyll kështu 1-1.

Komentatori i njohur, Anton Mazreku, më thoshte për Boricin se, kur e kishin parë të luante më 1947 në Budapest, hungarezët kishin thënë të mahnitur se ai mund të kishte qenë fare mirë edhe qendërsulmues i Hungarisë. E të mos harrojmë se në këtë rol në përfaqësuesen hungareze aktivizohej atëherë i famshmi Hidegkuti.

Loroja, duke parandier zhvilllimet e futbollit ndërkombëtar, ishte i pari futbollist shqiptar që nisi të luante si qendërsulmues i tërhequr, pa e ditur që këtë rol kishte nisur ta interpretonte Hidegkuti i mësipërm i përfaqësues hungareze.Në këtë rast, dy gjysmësulmuesit zhvendoseshin në një vijë me sulmuesit anësorë.Ishin fillimet e një skeme taktike, 3-3-4 që më pas do të shpinte në sisitemin 4-2-4, i cili u përkrye nga brazilianët, dy herë kampionë të botës, më 1958 e 1962 dhe u përhap në botë.

Boriçi u shua në ditë qershori të viti 1982 nga një sëmundje e pashërueshme.P ër të kuptuar edhe më shumë popullaritetine tij, po kujtoj një ngjarje të thjeshtë. Vite më parë, kur po vizitoja varret e prindërve të mi, kalova edhe nga varri i Loros, në krye të të cilit bie në pah një profil i tij në relief, me vështrim nga jugu, sikur ai ende sheh nga stadiumet e Tiranës, ku kaloi një jetë të tërë. Aty diku, një fëmijë i vogël po mblidhte lule. "Ke dëgjuar për Boriçin?-e pyeta. "Ka qenë nga futbollistët më të mëdhenj të Shqipërisë", -m’u përgjgigj.

Më 1999 i kushtova atij shkrimin "Loroja i topit-Loroja i të gjithëve", që u botua te "Illyria’ e Nju Jorkut.

Vasif Bicaku

Luajti gjatë ndeshjeve të Ballkaniadës gjysmësulmues i majtë. Vinte nga SK Tirana e famshme e fundit të viteve 30-të. Binte në sy për teknikën e lartë dhe me e Boricin formonte një cift të goditur, që vazhdoi edhe më pas kur të dy luajtën krahas me "Partizanin". Me kombëtaren zhvilloi deri më 1949 në 13 ndeshje ndërkombëtare. Pas vitit 1950 luajti me "17 Nëntorin" edhe u transferua për "arsye… biografie" në Fier.

Pal Mirashi

Sulmues i majtë luajti edhe ai më të trija ndëshjet e Lojërave Ballkanike. Shquhej për kërcimet dhe gjuajtjet me kokë. Veç golit me Bullgarinë, për të cilin kam folur më lart,shënoi dhe golin e fitores me Rumaninë në Bukuresht, më 2 maj të viti 1948, që na dha fitoren e parë dhe të fundit të kombëtares jashtë vendit, deri më 7 qershor 1995, kur ajo mundi në Kishinjov Moldavinë 3-2.

Me përfaqësuesen zhvilloi 9 takime ndërkombëtare.Luajti edhe me "Dinamon" e porsa- formuar më 1950 që, madje, u shpall edhe kampione, por u largua nga skuadra e Ministrisë së Brendshme për "cështje biografie" dhe e mbylli më pas veprimtarinë në radhët e "17 Nëntorit" e më pas mësues i kulturës fizike.

Kur u ktheva në Shqipëri në verë të vitit 2004, më erdhi shumë keq kur mora vesh se Pali nuk jetonte më.Ishte i fundit nga kampionët e Ballkaniadës.

Ljubosha Broçiç

Pas prishjes së marrëdhënieve në Jugosllavinë, siç thashë më lart, në qershor të vitit 1948, emri i trajnerit të kombëtares sonë gjatë turmeut të futbollit në Lojërat Ballkanike, mbeti i varrosur. Ai ishte kroati Ljubosha Broçiç, një burrë shtalartë, flokverdhë dhe tepër miqësor edhe me ne, fëmijët. E kisha parë gjatë një strëvitjeje të kombëtares sonë në Shallvare, ku na buzëqeshte përzemërsisht.

Broçiçi pati meritë të madhe, sepse diti që futbollistët e mësipërm, brenda kësaj kohe të shkurtër, t’i përshtaste të luanin sipas sistemit ëM, i cili nuk njihej në vendin tonë. Deri atëherë skuadrat tona njihnin sistemit piramidor, (portieri, dy mbrojtës anësorë, tre gjysmëmbrojtës dhe pesë sulmues në një vijë).

Si pasojë e punës së tij këmbëngulëse, Llambi nuk luajti si deri atëherë centerhaf, siç quhej në anglisht, pra, midis dy gjysmëmbrojtësve, por midis dy mbrojtësve anësorë, Dibra dhe Spahiu. Po ashtu, nga vija sulmuese, Teliti, nga e djathta dhe Biçaku, nga e majta, u zhvendosën prapa, gjithnjë në krahë të Boriçit, duke formuar së bashku me dy gjysmëmbrojtësit, Demneri, (Kavaja) dhe Fakja, që quheshin hafa, (përsëri nga anglishtja: half-pra gjysmë), atë që në sisemin ëM njihet me emrin "katrori magjik".

Aty nga fillimi i viteve 60-të emrin e Broçicçt e kam hasur në shtypin e huaj kur ai kishte vite që drejtonte skuadra spanjolle, fakt që dëshmonte se ai ishte i çmuar në futbollin evropian.

Anton Mazreku


Nuk pati ndikim të drejtperdrejt në këtë fitore të madhe të kombëtares sonë në Ballkaniadë, por, me komentet e tij nga mikrofoni i Radio Tiranës, u përcolli shqiptarëve, kudo që ndodheshin, minutë për minutë, episodet emocionuese të ndeshjeve të kësaj veprimtarie të madhe. Veç kësaj, qe edhe bashkautor i një libri-album që i kushtua Lojërave Ballkanike, botuar po atë vit, ndaj edhe ai është pjesë përbërëse e këtij suksesi.

E kishte filluar punën në mikrofon që në shtator të vitit1938, duke kometuar një ndeshje në Shallvare, për ta përfunduar në verën e vitit 1969, kur vdekja e parakohshme e ndau nga familja dhe bota sportive, duke mbetur, gjithsesi, i paharruar si ish-futbollist i fillimit të viteve 30-të me "Skënderbeun" e Korcës, pastaj si kryredaktori së parës gazetë sportive,"Sporti Shqiptar", që e krijoi vetë, (1935-1939) dhe si themeluesi i gazetarisë sportive radiofonike shqiptare.

E njoha, së pari, në një pasdite të vitit 1950 në Shallvare ku, si pë të kujtuar rininë, po gjuante disa topa në portë, ashtu i veshur me kostum. Atje, i shtyrë nga disa bashkëmoshatërë e të tjerë, nisa ta imitoj në mikrofon, duke ngjallur kurreshtjen e tij e pas nëntë vjetësh, tashmë gazetar në Radio Tirana, nisa bashkëpunimin me të në mikrofon., për ta kujtuar gjithnjë edhe në krijmet e mia letrare e publicistike.

Refreni i një jehone…

U bënë më shumë se 12 vjet që jam ndarë nga mikrofoni dhe kamera sportive, ku për 40 vjet, me disa ndërpreje ,(1959-1999), krahas kolegëve të mi, Anton Mazreku, Ismet Bellova dhe më të vonëshmëve, Aleko Gjergo,Veli Rada, Fatmir Mëneri, Ymer Kurti, Frederik Fico, Ahmet Shqarri, Agron Kaja, Vladimir Grillo e të tjerë, kam komentuar plot e plot ndeshje futbolli.

Por edhe këtu në Boston, ku jetoj prej më shumë se 12 vjetësh, ndjek futbollin tonë e botëror në TV dhe internet e, madje, edhe shkruaj për ta. Eshtë e pamundur të shkëputem nga ky pasion fëminor që lindi që më 1946, që me Lojërat Ballkanike të tetorit të vitit 1946, krahas një pasioni tjetër të madh,krijimtarisë letrare e publicistike, që e vazhdoj gjithnjë edhe në faqet e gazetave dhe me libra që botoj herë pas here..

Por, edhe të dua, nuk mund të shkëputem. Pallati ku banoj, ndodhet jo larg një fushe, që më kujton Shallvaren e viteve 40-50-të, ku shoh djem e, vecanërisht, vajza amerikane që luajnë futboll,sport që është bërë shumë popullor midis tyre.( Kujtoj me këtë rast se skuadra amerikane e femrave ka fituar edhe titullin kampione botës dhe që këtë vit u bë nënkampione). Jo vetëm kaq, por, sipas rasteve, ndjek edhe ndeshje në stadiumin e ri, modern, "Foksboro" në periferi të Bostonit,si ndodhi më 5 gusht të vitit të kaluar,kur pashë "Interin" që luante kundër "Milanit",(2-0) dhe më 4 qershor të këtij viti takimin SHBA-Spanjë,(0-4).

Kur largohem që andej, më përcjell një jehonë. Çuditërisht nuk vjen nga "Foksboro", por nga larg, shumë larg. Kjo jehonë më bëhet se vjen nga stadiumi "Qemal Stafa", nga sa e sa ndeshje të zhvilluara atje e të komentuara më pas prej meje dhe kolegëve të mi të mësipërm, sidomos, nga ato ndeshje të paharrruara të kombëtares sonë, që na dhanë atë fitore të bujshme në Ballkaniadën e’46-ës, ngjarje të së cilës ua ndërmend lexuesve, me sytë e një tetëvjecari, aq sa kam qenë atëherë, me dëshirën që futbollistët e sotëm të kombëtares sonë të tilla fitore t’i përsërisin në takimet që do të vijnë.

Malësia e Madhe është treva shqiptare, emri i së cilës  përputhet plotesisht me atributet dhe vlerat historike që i njihen e vlersohen kombetarisht e nderkombetarisht. Besa ,bujaria ,trimeria e urtia  nuk janë nocione abstrakte ,pasi ato kultivohen e demostrohen nga banoret autokton që popullojnë treven tonë . Njeri nder arkeologet më të njohur të shekullit XX (Luixhi Ugolini) ,para rreth 80 viteve do te shkruante : “ Populli shqiptare  i perket njeres nder racat më të vjetra te Europes  e ruajtur  per mrekulli…Per ketë mjafton  të vrojtojmë  në Shqiperinë e Veriut  ata burra e burrnesha  malesore – kryelartë  dhe do të vereni se janë elementi etnik ma i kulluet i Europes..”.    Natyrtisht per të ruajtur vlerat e medha të trashigimisë sonë , perveç mendjes së kthjellte është dashur edhe një  fizik i fortë e i hijeshem ,ku si simbol vazhdimisht janë marre malsoret. Ndaj populli jonë  e ka permbledhur ketë  me sentencen :” Mendje e shendoshte në trup të shendoshë”. Malesoret e Malesise së Madhe që në agimin e jetes mbi keto troje e kanë kuptuar se forca dhe hijeshia e tyre fizike , nuk është vetem elemt i trashigise racore ,apo i perfitimit të vlerave  të klimes e  natyres së mrekullueshme ku ata jetojnë , por edhe  i ushtrimit fizik të veprimtarise së tyre ,fillimisht per  nevojat jetsore e me vonë të garave argetuese e strevitore , që kanë vijuar nga ato kohe jo shumë të ndergjegjeshme e deri sot  të ndergjegjeshme e të organizuara. Disa nga veprimtarit shumë të hershme që janë njohur në Malesi të Madhe kanë qënë : Garat e helljes së gureve (sot Hellja e gjyleve apo shtizave), gara e ngjitjes në maje të kodrave apo maleve (sot alpinizmi), vrapimet kush shkonte më parë per të marrur një “send” të caktuar ,apo per të prekë një cak (sot atletika), Bejlegu me u rrok (rrezua) trup me trup (mundja e sotme), bejlegu me shpata , gjuajtja e shejnit me pushke (garat e qitjeve sot )..e tjer.

Pak te dhena Gjografike e Historike nga ku është ”marrë” emri “Veleçiku”...
Malesia e Madhe ka nje siperfqe prej rreth 1000 km2 , dhe nje popullsi prej 55000 banoresh . Ndahet ne gjashtë njesi të qeverisjes  vendore. Pesë Komuna dhe bashkia  e qytetit Koplik ,që është njekohesisht edhe qendra administrative e Nenprefektures . Simboli natyrore me interesant i trojeve të Malesisë është mali i Veleçikut  me  lartesi 1726 metra mbi nivelin e detit.
Ky mal  ka nje pozicion impozat ,që shihet nga e gjithë  zona e  ultesires që  ka dendesine më të madhe të banoreve per km2. Emri i ketij mali (oronimi) rrjedh nga një legjendë interesate ,por Mbi të gjitha  besohet se është bashkim i “fjaleve” Veli (veshje e bardhe,si maja e ketij mali që është  gjithnjë e bardhë nga  bora)  dhe  Çika ( siç i kanë thenë dikur vajzes në keto anë),pra Veli i Çikes.. Eshte pikrisht ky simbol natyrore i pa kontestuar nga i cili ka marre emrin ( ne vitin 1986) klubi i futbollit  “Veleçiku”, per  sukseset e të do  të “flasim” më  poshtë ,dhe ekipi i Shahut…

Trashëgimia historike e  sporteve në Malesinë  e  Madhe…
NGRITJE  PESHASH
1.Selaudin Zog  Kukaj, Partizani – kampion kombetarë
2.Dedë Nikoll  Dekaj, Vllaznia –kapion kombetarë

BASKETBOLL
1.Agostin Miculi, Vllaznia dhe antarë  i ekipit  kombetarë
2. Life Hasaj, Vllaznia
3.Bukurie Cenaj (Aliaj),  Vllaznia

VOLEJBOLL
1.Millojka Vaso,    Vllaznia
2.Lumturie Selgjekaj,  Vllaznia
3.Dese Jako,  Dajti

ATLETIKË
1.Palok      Keqaj  , Partizani , Vllaznia  (kercim së gjati)
2.Bashkim   Ramekja  ,Vllaznia  (vrapime të gjata)
3.Abdyl       Balaj     , Vllaznia (hellje shtize ,gjyle ,granate-kampion komb.)
4.Tom         Delaj      , Vllaznia  (ecje sportive)
5. Bozho    Hajko      ,   Vllaznia  dhjetë-garesh ,kampion i republikes.
6.Drane       Shelqaj   ,  atlete e Vllaznise dhe kombetares.
7.Ilo         Nikolla      ,   atlete e   Vllaznise (vrapime te gjata)
8.Fran Nosh  Rumia  ,    aylete e Vllaznise (hellje shtize)

MUNDJE
1.Paulin     Sterkaj   ,Vllaznia , Dinamo ,(Gjermani), kampion kombetar
2.Dushan    Vaso     , Vllaznia  ……. kampion  Kombetar
3.Eljaz        Çulaj        Vllaznia

BOKS
1.Besnik  GJETJA, boksier i Vllaznise dhe ekipit kombetare ,kampion dhe  i sukseshme edhe në ndeshje nderkombetare .
2.Asim  Makaj  ,Vllaznia , kapmpion kombetare (pesha te renda )

QITJE
Çel   Shabani , Vllaznia (kampion kombetare ne qitje me flamber.

ÇIKLIZEM
Ervin   Likaj  –  Apollonia , kombetare

SHAHU
Malesoret janë shquar jo vetem per forcen fizike ,por edhe per forcen mendjes (mendje e shendoshtë në trup  i shendoshtë) , kete e tregojnë  edhe disa  nga rezultatet e arritura në sportin e Shahut. Ekipi i shahut “Veleçiku”me qender  në bashkinë  Koplik… Rezultatet  më sinjifikative fillojnë të duket në vitin 2000 , kur ky ekip marrte pjesë në kampionatin kombetarë. Në vitin 2006 shahistet e “Veleçikut” zënë vendin e tretë në shkallë Republike. Rezultate impresionues arriti  ky ekip edhe në vitet 2007 ,2008 ,e  veçanarsiht në kampionatin kombetarë të vitit 2009 ,kur shahistet e “Veleçikut” u shpallen  Nënkampion të Shqiperisë.

Por  rezultati  më i shkelqyer  është arritur në vitin 2010 ,kur   Ekipi i shahut  “Veleçiku” shpallet   Kampione e Shqiperisë Kjo skuader  perbehej nga shahistet : Dritan  Mehmeti , Alekasander  Paci  , Çlirim Guxho , Dritan  Zeka dhe Ferit   Salihaj  me trajnier shahistin e njohur Mehdi  Duli. Në  zhvillimin e ketij sporti  janë dalluar edhe shahistet Shyqyri  Çoku  , Shyqyri  Bajraktari dhe i riu  Gëzin  Noka , por mbi të gjithë vlen të cilesohet shahisti  Ferit  Salihaj i cili në vitin 2007 fitoi  ndaj shahistit  kampion  të Shqiperisë që  ksihte edhe itullin mjeshter nderkombetarë etjer…

“TRASHEGIMIA”  NË  FUTBOLL  E  MALESISË   DERI  TE EKIPI I  “VELEÇIKUT”…
Edhe pse klubi i futbollit “Veleçiku” është krijuar disi vonë (në vitin 1986), Malesia e Madhe ka  njerrë vazhdimisht  sportistë elitare të niveleve kombetare dhe nderkombetare , të dalluar në klubet e kategorive të para (sot superiore) të dyta ,të treta dhe ato amatore.Gjithsesi plejada e sportisteve nga Malesia është e madhe ,por ne në ketë historik të shkurter po mundohemi të paraqesim vetem disa nga elita e kesaje plejade që nderoi  Malesineë dhe Shqiperinë..

FUTBOLL     KLUBI         KU KA LUAJTUR
1.Salvador     Kaçaj          Beslidhja ,Vllaznia ,Greqi e  kombetare
2.Hajrulla      Lekaj              Vllaznia
3.Millan        Vaso               Vllaznia   , Partizani dhe kombetare
4.Besnik        Duli                Naftetari , Dinamo
5.Rexhep       Hebaj             Vllaznia
6.Rado          Vaso               Vllaznia
7.Ritvan        Hebaj              Vllaznia  ,Veleçiku
8.Lazer         Linadi             Lushnje
9.Selami       Pepa               Veleçiku
10 Ardian     Vukcaj            Veleçiku
11.Ramadan  Zenelaj          Beslidhja
12.Ndoc        Prekoçi          Vllaznia
13.Kastriot    Rrustemaj     Vllaznia , Pogradeci ,Skenderbeu , Dinamo,         Flamurtarin, Beslidhja , Greqi …
14.Dalip      Rrustemaj        Veleçiku
15.Petrit        Zekaj              Veleçiku
16.Çesk       Kalaj                 Veleçiku
17.Gjergj (Bufi) Shemtina    Veleçiku
18.Nuri        Rexha                Veleçiku  , Vllaznia
19.Hasan      Hasaj                 Korabi
20.Arben      Dashi              Dinamo
21.Ilir            Kurti              Dinamo
22.Lodovik   Popaj              Minatori , Veleçiku
23. Luan       Ujkaj               Veleçiku
24.Faik           Çokaj            Vllania ,Beslidhja
25.Helidon     Smajlaj          Veleçiku
26.Paulin        Keqaj             Veleçiku
27.Muç           Dashi             Vllaznia
28.Tufik         Kurti               Studenti
29.Ardian       Doka               Veleçiku
30.Hysen       Kurti                Veleçiku
31.Ardit         Muka               Veleçiku
32.Ardit         Hysa                Veleçiku
33.Besnik      Ramekaj           Veleçiku
34.Fatmir       Demaj              Veleçiku
35.Shaban      Demiri              Partizani
36.Ramadan    Mukaj             Partizani
37.Jashar Binak  Ramçaj        Partizani   , Vllaznia , Lushnja.
38.Haxhi       Ajazi                Gramshi
39.Luigj         Ograja             BeslidhJa ,Durresi
40.Jani          Jovani               Vllaznia
41.Janko       Jaku                   Vllaznia  (te rinjet) ,Dajti
42.Velko       Ferezaj              Vllaznia  (te rinjet), Dajti
43.Stojan      Juga                   Vllaznia ,Terbuni,Veleçiku
44.Vido        Malaj                  Vllaznia …

Perveç ketyre futbollisteve që  cilsuam në trojet e  Malesise ka pasur mjaft talente që per  aresye  të ndryshme  nuk kishin fatin të aktivizohen me ekipe futbolli ,por kanë luajtur  me ekipet  e kooperativave ,ndremarrjeve  dhe janë dalluar si talente .Numri i ketyre eshte mjaft i madh ,por ne po marrim si shembull vet DY : Gjergj Miculin dhe Ymer Hasen.

Ekipi i futbollit “Veleçiku”, vazhdimisht  ka zenë vende nderi në kategorinë e futbollit që ka luajtur. Ne vitin 2000 “Veleciku”me trajnier Z. Sami Selgjekaj ka dal kampion kombetarë i kategorise së tretë ,duke siguruar daljen në  kategorin e dytë. Në kampionatin e viteve 2002-2003 ”Veleçiku”  ka kaluar në kategorine e parë të Futbollit. President ka qenë   Ramadan  Lika dhe trajnier Besnik  Duli.

Besnik  Duli per vite më radhë ka krijuar edhe ekipin me të cilin ka shkelqyer me moshat e femijeve, paratrinjeve  dhe te rinjeve të “Veleçikut”.Ky ekip  është shpallur disa herë kampion i liges amatore të veriut ,duke mundur edhe ekipe zinxire të Partizanit ,Dinamos , Tiranes ,Elbasanit , Durresit e tjerë. Me keta të rinjë  ka konkuruar edhe në  Ballkaniadat e organizuara në Pogradec.

Po keshtu ekipe zinxhire  që nga femijet e deri tek të rinjet  kanë pas krijuar dhe luajtur me sukses (ne kompeticionet  e organizuara nga F.SH.F.-ja)  trajnieret  Ndue  Naçi , Ndue Burgaj (Bajze-Kastrat), Mustaf  Muka, Shyqyri  Zekaj, Rifat Abdyli (Koplik) e tjer..

Ne Malesi te Madhe, në komunen Qender  u krijua ekipi i futbollit “STERBEQI” . Ky ekip e ka fillesen ne fundveren e vitit 1995. “Sterbeqi” merr pjese per herë të parë në  kampionatin e kategorisë së tretë  në  plejofin   e edicionit të viteve  1995-1996, ku ky ekip shpallet kampion  në shkallë Republike , duke  kaluar në kampionatin e kategorise dytë. Pas ketij suksesi “Sterbeqi”  merr pjese në dy kampionate : në  atë të viteve 1996 – 1997 dhe  të viteve 1997-1998. Ku edhe ketu  ky ekip luan me mjaft dinjitet ,duke u radhitur në vendin e pestë.

Klubi i futbollit  “Sterbeqi” , u krijua dhe është mbajtur  nga  vetë fshati me te njejtin emer ,(i organizuar si një shoqate jo fitimprurese).

Stafi drejtues i ekipit ka qene:
Adem  Ujkaj         President
Qemal   Hasaj        Menaxher
Tonin    Todi          Sekretar
Ymer     Hasaj        Trajnier
Agustin  Todaj       Zv/Trajnier (dhe futbollist)


Nder futbollistat  që perfaqesuan  ekipin e futbollit “Sterbeqi” spikaten:

Agustin  Todi  , Fadil   Ujkaj  , Luan  Ujkaj , Ardian  Dreshaj  , Flamur  Hasaj , Ndriçim  Hasaj ,  Bashkim  Musiqi , Bujar  Gjetja ,  Ilir  Hebaj , Ermir  Rrukaj , Xheladin Hasaj e tjer.. Ekipi  u shperbe  per mungese  financimi..Por  historia e ketije ekipi vazhdon te jetoj…

Sot ne  Malesi te Madhe vijon rrugen futbollistike vetem  Ekipi i “Velecikut”, me “pronare” klubi Bashkine Koplik , qe  megjithe  disa veshtirsi financiare vazhdon te luaj me sukses ne kampionatit e kategorise dyte ,(grupi i Veriut),ku ne kete ekip luajne laojtare mjafte cilsore ,emrat e te cileve do të shenohet në vijim  të ketij shkrimi… po i shenoj pasi i shohim  ,mbeshtesim e duartrokasim vazhdimisht.

Kjo “histori” e sporteve në Malesi  të Madhe, perfaqeson fare pak  nga ajo ,që treva jonë  ka perkundur në djepin e saj historik në keto  100 vite të pavaresisë së Shqiperisë “Londineze” (1913)…

PERGATITEN :
Ndue  Bacaj  – Publicist
Bashkim Ramekaj – Gazetar  sportiv

We use cookies to improve our website. Cookies used for the essential operation of this site have already been set. For more information visit our Cookie policy. I accept cookies from this site. Agree